W praktyce obrotu gospodarczego problem nieterminowych płatności jest zjawiskiem powszechnym. Wierzyciele, chcąc odzyskać należne środki, coraz częściej korzystają z usług firm windykacyjnych lub kierują sprawę na drogę postępowania sądowego. W tym kontekście pojawia się kluczowe pytanie: czy koszty windykacji można przenieść na dłużnika? Odpowiedź nie jest jednoznaczna i zależy od kilku czynników – w szczególności od charakteru zobowiązania, treści umowy oraz etapu dochodzenia należności.
Podstawy prawne obciążania dłużnika kosztami windykacji
Zasadą wynikającą z przepisów Kodeksu cywilnego jest odpowiedzialność dłużnika za skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Zgodnie z art. 471 k.c., dłużnik zobowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania, chyba że wykaże brak swojej winy.
W praktyce oznacza to, że jeżeli wierzyciel poniósł koszty dochodzenia należności wskutek opóźnienia w zapłacie, może domagać się ich zwrotu jako elementu odszkodowania. Jednak możliwość ta nie jest nieograniczona – koszty muszą być uzasadnione, rzeczywiście poniesione oraz pozostawać w adekwatnym związku przyczynowym z zachowaniem dłużnika.
W przypadku transakcji handlowych między przedsiębiorcami zastosowanie ma dodatkowo ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, która wprost przewiduje prawo wierzyciela do rekompensaty kosztów odzyskiwania należności.
Koszty windykacji w transakcjach między przedsiębiorcami
W relacjach B2B sytuacja jest stosunkowo klarowna. Wierzycielowi przysługuje – bez konieczności wykazywania poniesionej szkody – zryczałtowana rekompensata za koszty odzyskiwania należności. Jej wysokość zależy od wartości świadczenia pieniężnego i wynosi:
- 40 euro – gdy wartość świadczenia nie przekracza 5 000 zł,
- 70 euro – gdy wartość świadczenia mieści się w przedziale od 5 000 zł do 50 000 zł,
- 100 euro – gdy wartość świadczenia przekracza 50 000 zł.
Kwoty te przeliczane są na złote według średniego kursu euro ogłaszanego przez NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne.
Co istotne, wierzyciel może dochodzić również zwrotu kosztów przewyższających wskazane kwoty ryczałtowe, o ile wykaże, że faktycznie je poniósł (np. koszty obsługi prawnej, dodatkowe działania windykacyjne).
Koszty windykacji wobec konsumenta
W relacjach z konsumentem sytuacja jest bardziej złożona. Przepisy chronią konsumenta jako słabszą stronę stosunku prawnego, dlatego automatyczne doliczanie kosztów windykacji do zadłużenia może zostać uznane za niedozwoloną praktykę.
Wierzyciel może dochodzić zwrotu rzeczywiście poniesionych kosztów, ale musi wykazać:
- że koszty były celowe i ekonomicznie uzasadnione,
- że pozostają w bezpośrednim związku z brakiem zapłaty,
- że ich wysokość nie jest nadmierna.
Niedopuszczalne jest natomiast zastrzeganie w umowie z konsumentem dowolnych, wygórowanych opłat windykacyjnych, które nie odpowiadają rzeczywistym kosztom. Tego typu postanowienia mogą zostać uznane za klauzule abuzywne.
Koszty windykacji polubownej, a koszty sądowe
Należy wyraźnie odróżnić koszty windykacji przedsądowej od kosztów postępowania sądowego i egzekucyjnego.
Koszty sądowe, w tym opłaty od pozwu oraz koszty zastępstwa procesowego, co do zasady obciążają stronę przegrywającą spór. Jeżeli sąd uwzględni powództwo wierzyciela, dłużnik zostanie zobowiązany do ich zwrotu.
Windykacja należności polubowna (np. działania firmy windykacyjnej przed wniesieniem pozwu) nie zawsze daje automatyczną podstawę do obciążenia dłużnika kosztami. Wierzyciel musi wykazać zasadność i racjonalność takich działań. Sądy coraz częściej badają, czy podjęcie kosztownej windykacji było konieczne, zwłaszcza gdy możliwe było wcześniejsze wezwanie do zapłaty bez angażowania podmiotów trzecich.
Znaczenie zapisów umownych
Istotne znaczenie ma treść umowy łączącej strony. W przypadku przedsiębiorców dopuszczalne jest wprowadzenie postanowień przewidujących obciążenie dłużnika kosztami windykacji. Klauzule takie muszą jednak być precyzyjne oraz zgodne z obowiązującymi przepisami.
W relacjach z konsumentem zapisy umowne podlegają kontroli pod kątem abuzywności. Postanowienie przewidujące automatyczne naliczanie wysokich opłat windykacyjnych może zostać uznane za niewiążące.
Kiedy przeniesienie kosztów windykacji jest realnie możliwe?
Możliwość skutecznego dochodzenia kosztów windykacji zależy od kilku kluczowych czynników:
- charakteru relacji (B2B czy przedsiębiorca–konsument),
- etapu dochodzenia należności,
- wysokości i zasadności poniesionych kosztów,
- treści umowy łączącej strony,
- udokumentowania wydatków.
W praktyce najprostsza sytuacja dotyczy transakcji między przedsiębiorcami, gdzie ustawowa rekompensata przysługuje z mocy prawa. W przypadku konsumentów oraz windykacji polubownej konieczna jest większa ostrożność i odpowiednie udokumentowanie roszczeń.
Odpowiedzialność dłużnika a granice nadużycia prawa
Choć przeniesienie kosztów windykacji na dłużnika jest co do zasady możliwe, nie może prowadzić do nieuzasadnionego zwiększania jego zobowiązania. Nadużycie prawa podmiotowego, polegające na generowaniu nadmiernych kosztów w celu obciążenia nimi dłużnika, może spotkać się z negatywną oceną sądu. Sądy podkreślają, że koszty dochodzenia należności powinny być adekwatne do wysokości długu i realnie poniesione. Wierzyciel nie może traktować procedury windykacyjnej jako źródła dodatkowego zysku.
Podsumowanie
Odpowiadając na pytanie, czy koszty windykacji można przenieść na dłużnika, należy stwierdzić, że jest to możliwe, ale pod określonymi warunkami. W relacjach między przedsiębiorcami ustawodawca wprost przewidział prawo do rekompensaty kosztów odzyskiwania należności. W stosunkach z konsumentami możliwość ta jest ograniczona i wymaga wykazania zasadności oraz proporcjonalności kosztów.
Kluczowe znaczenie ma charakter stosunku prawnego, etap postępowania oraz sposób udokumentowania poniesionych wydatków. W praktyce bezpieczne dochodzenie kosztów windykacji wymaga analizy konkretnego przypadku oraz zgodności działań z obowiązującymi przepisami prawa cywilnego i konsumenckiego.
Przeczytaj także ➡ https://drzewokorzysci.pl/czym-jest-windykacja-naleznosci/
